سرنوشت

عصردولتشاهی

حق مولفین و وزارت معارف

وزارت معارف افغانستان درین پسان ها کتاب های تازه چاپ شدهء همه مضامین مکتب از صنف اول تا صنف دوازدهم را روی انترنت گذاشته است. این یک کار تازه بوده و دارای خوبی هاییست که از دید من ستودنیست؛ هرچند اهل فن شاید نگرش های دیگری به آن داشته باشند.

این کتاب ها در بخش نصاب تعلیمی وزارت معارف تهیه شده است که این بخش خود در گذشته به ریاست تالیف و ترجمهء این وزارت پیوند داشت. نصاب تعلیمی دارای بخش های گونه است که میتوان چگونگی ساختار آنرا در چارچوب وزارت معارف در سایت انترنتی یاد شده دریافت.

بخش زبان ها (لسان) یکی از بخش های نصاب تعلیمی است که کار نوشتن وفراهم آوری کتاب ها و مواد درسی برای آموزش زبان های گونه گون را برشانه داشته است. گفتنیست که با سرنگونی نظامی شاهی و روی کار آمدن جمهوریت به رهبری سردار محمد داوود در افغانستان شماری از نوسازی ها در بخش های گوناگون امور دولتی رویدست گرفته شد. به میان آمدن پروژهء نصاب تعلیمی در وزارت معارف وقت یکی ازین نوسازی ها در نظام آموزشی و پرورشی کشور بود.

پروژهء نصاب تعلیمی، تا جایی که به نویسنده روشن است، تا پیش از کودتای کمونیستی 1357 دربخش لسان دری (فارسی) تنها تا صنف سوم به چاپ کتاب دست یافته بود. با به میان آمدن حکومت کمونیستی که همه چیز باید مزهء "انقلاب" را می چشید، کتاب های درسی نیز زیر بازسازی آمد.

با سرنگونی حکومت کمونیستی در سال 1371، کتاب هایی که در پشاور و زیر نظر کارشناسان خارجی تهیه شده و روحیهء جهادی و تنظیمی دران ها غالب بود، در معارف کشور راه یافت. در سال های حکومت مجاهدین شماری از کارشناسان عرصه تعلیم و تربیه که به پشاور رفته بودند، کار تجدید کتاب ها را رویدست گرفتند که محتوی آنها ترکیبی بود برگرفته از کتاب های چاپ شده در دوران کمونیست ها در کابل و کتاب های چاپ شده در پشاور توسط تنظیم های جهادی. البته یافتن جزئیات کار آنها نیاز به تحقیق همهء جانبه دارد.

کتاب هایی که حالا چاپ شده اند و درسایت انترنتی وزارت معارف دریافت شدنی اند، نیز تا جایی که دیده میشود از یک بنیاد محکم نظری و مسلکی برخورد نیستند. چرا که بنیاد محتوی و روش آموزشی در آنها ترکیبی است که ازان یاد شد. این کتاب ها به شدت نیازمند بازبینی و درست سازی اند. به ویژه کتاب لسان دری که دران حتی توجهی به بازشناساندن درست معنی واژه ها نشده است. به گونهء نمونه درین کتاب ها "مبعوث" و "بعثت"، هردو را "فرستاده شده" معنی کرده اند. اکثریت واژه ها با همین بیتوجهی معنی شده که نیاز به بررسی فنی و کارشناسانه دارد.

چنانچه گفته آمد، وزات معارف کنونی کتاب های تازه را برمبنای اصولی که ازگذشته ها توسط پروژهء نصاب تعلیمی گذاشته شده بود، تدوین کرده است؛ البته نه به آن همبستگی و پیگیری درونی یی که محتوی و روش تدریس با در نظرداشت اصل های روانشناسی تربیتی در کتاب های پیشین تدوین شده بودند.

حق مولفین و مسوولیت های اخلاقی ایجاب میکرد تا از همه پیش کسوتان و آنهایی که در راه انکشاف و تکامل کتاب های درسی کار کرده اند در آغاز و در مقدمهء کتاب ها به صورت جداگانه یادکردی میشد. اما درین کتاب ها همچو چیزی نیست.

واما آنچه مرا واداشت تا این کوتاهه را بنویسم تلف شدن حق یک مولف درین کتاب هاست. این مولف عبدالغفور رحیل دولتشاهی است که تا ماه جوزای 1358، آمر بخش لسان دری پروژهء نصاب تعلیمی در ریاست تالیف و ترجمه بودند. ایشان افزون بر تالیف کتاب دری صنف سوم در دوران پیش از کودتای کمونیستی، کتاب های الفبا و خوانش صنف اول و کتاب دری صنف دوم را نیز نوشته بودند. همکاران دیگر ایشان درتدوین این کتاب ها آقایان عبدالعلی تابع و محمدالله لطف کارشناس تاجکستانی بوده اند.

عبدالغفور رحیل دولتشاهی، به تاریخ سیزدهم جوزای سال 1358 توسط رژیم تره کی – امین، از دفتر کارش ربوده شده و درهمان ماه جوزا توسط رژیم به شهادت رسیده است.

سزاوار چنان بوده و هست که یکی از مکاتب شهرکابل ویا زادگاه این خدمتگذار معارف کشور به نام ایشان مسمی می گردید. اما ناسپاسی درین دولت به جایی رسیده است که از نقش همچو اشخاص در تدوین کتاب های دری دورهء ابتدایی هم هیچ یاد آوری یی نمیشود. ستمگرانه تر این که اشعار عبدالغفور رحیل دولتشاهی که در گذشته به نام خودشان در کتاب های دورهء ابتدایی چاپ شده بود، در کتاب های تازه چاپ شده بدون نام به چاپ رسیده اند.

شعر کودک، یکی از گونه های شعر است که سرودن آن کار هرکسی نیست. سرودن شعر برای کودکان و آنهم در چارچوب نصاب تعلیمی نه تنها یک کار ادبی بلکه فنی نیز است. چرا که در سرودن همچو شعری باید سن شاگرد و صنف شاگرد در پیوند با روانشناسی تربیتی و مسایل ژرف مسلکی دیگری در نظر گرفته شود. اشعاری که شهید عبدالغفور رحیل دولتشاهی سروده و درین کتاب ها جای داده شده بودند، همه با درنظرداشت اصل های یاد شده اند.

با این همه، وزارت معارف و بخش نصاب تعلیمی آن بدون در نظر داشت حق و حرمت نویسندگان، مولفین و شهدای اندیشه و ادب شعر های یاد شده را بدون نام شاعر به چاپ رسانده اند.

بنده درجایگاه فرزند آن شهید وهمچنان یکی از دلبستگان آموزش و پرورش از وزارت معارف کشور تمنا میبرم تا با هروسیلهء ممکن در ازمیان برداشتن این حق تلفی اقدام کنند. اگر وزارت معارف به زودی درین مورد پاسخ درخور و قناعت بخش ندهند، بنده راه دیگری نخواهم داشت جز این که به یکی از دادگاه های کشور به دادخواهی بروم.

اشعاری که از شهید عبدالفغور رحیل دولتشاهی بوده در کتاب های صنف اول و دوم بدون نام شاعر نشر شده اند، اینها اند:

کبوتر صلح

بیا بیا کبوتر من

پرواز کن بالای سرمن

ای کبوترک نازنین

بنشین بر روی زمین

دوستت دارم همچو جان

ای کبوتر صلح و مهربان

تا که دنیاست توستی

نشان صلح و دوستی

ص- 133 کتاب صنف اول

مکتب

مکتب ای خانه و جماعت ما

مکتب ای مایهء سعادت ما

از تو علم و کمال میخواهیم

از تو نور و جمال میخواهیم

ما بسویت بشوق می آییم

خوش و خندان به ذوق می آییم

مکتب از ما شعور می خواهد

علم و دانش ضرور می خواهد

(رحیل)

ص 134 کتاب صنف اول

کتاب

من یار مهربانم

دانا و خوشبیانم

گویم سخن فراوان

با آن که بی زبانم

پندت دهم همیشه

من یا پند دانم

من دوست و هنرمندم

با سود و بی زیانم

ازمن مباش غافل

من یار مهربانم

(رحیل)

ص. 14 کتاب دری صنف دوم

دو شعر دیگر هم در کتاب های دری دورهء ابتدایی از آن شهید بود که در کتاب های تازه دیده نمی شوند. آن دو شعر این ها اند:

باغبان

شد پر زگل به باغ درختان نسترن

گلهای گونه گونه به باغ است موجزن

آراست باغبان هنرمند باغ را

با لاله و بنفشه و نسر ین و یاسمن

یک سوی باغ گشته پر از سیب و ناک وتوت

درسوی دیگرش بود انگور رنگ رنگ

از سعی باغبان همه باغ است میوه دار

سعیش زیاد خود مبرای نور چشم من

(رحیل)

خروس

خروس خوش صدای من

تو میخوانی برای من

سرت تاج طلا دارد

پرت رنگ حنا دارد

سرود صبح میخوانی

بخوان هرچی که میدانی

(رحیل)

نشانی سایت وزارت معارف:

http://dari.moe.gov.af/index.php?option=com_jotloader&view=categories&cid=0_a77520dcdffad519983fef3884d172e1&Itemid=41http://dari.moe.gov.af/